استرس زمان حادثه را چگونه مهار کنیم؟

روانپزشک دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی نکات مهمی درباره کنترل استرس حاصل از بروز تروما و حادثه را بیان کرد.

استرس ناشی از تروما و حادثه، نوعی واکنش روانی و فیزیولوژیکی به رویدادهایی است که فراتر از توان معمول فرد برای مقابله‌اند.

زمانی رخ می‌دهد که شخص در معرض موقعیت‌هایی چون تصادف شدید، بلایای طبیعی، جنگ، خشونت یا از دست دادن عزیزان قرار می‌گیرد.

در چنین شرایطی، مغز برای بقا فعال می‌شود و سیستم «جنگ یا گریز» را تحریک می‌کند؛هورمون‌هایی مانند آدرنالین و کورتیزول افزایش یافته و بدن در وضعیت آماده‌باش می‌ماند.

این واکنش، اگر موقت باشد، طبیعی است، اما در برخی افراد به اختلال استرس پس از سانحه تبدیل می‌شود.

علائم آن شامل کابوس‌های تکراری، فلش‌بک‌های یادآور حادثه، اضطراب شدید، گوش‌به‌زنگی دائمی و اجتناب از موقعیت‌های مرتبط است. افراد ممکن است احساس بی‌قدرتی، گناه یا بی‌اعتمادی به دیگران پیدا کنند.

درمان استرس ناشی از تروما معمولاً ترکیبی از روان‌درمانی (مانند درمان شناختی-رفتاری، حمایت اجتماعی و گاهی دارودرمانی است.

بازسازی احساس امنیت، پذیرش تجربه و یادگیری راهکارهای تنظیم هیجان، کلید بازیابی سلامت روان است. کمک گرفتن از متخصص و گفت‌وگو درباره تجربه، نخستین گام در مسیر بهبودی محسوب می‌شود.

سمیه معتضدیان روانپزشک دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به بررسی واکنش‌های روانشناختی و فیزیولوژیکی به استرس شدید یا تروما می‌پردازد و راهکارهایی برای مقابله با این شرایط ارائه می‌دهد.

وی ادامه داد: مفهوم “حادثه” به عنوان یک عامل استرس‌زای شدید آغاز می‌شود که فرد را از حالت عادی خارج کرده و برای حفظ بقا، تمام توانایی‌های روانی و جسمی او را به کار می‌گیرد.

واکنش‌های فیزیولوژیکی و روانشناختی به تروما

وی به طیف وسیعی از علائم احتمالی پس از یک حادثه اشاره کرده و افزود: این علائم می‌توانند شامل موارد زیر باشند؛ مانند ترس شدید، کرختی. تمایل به فرار یا اجتناب از موقعیت، یا برعکس، تمایل به مواجهه با حادثه.

این روانپزشک افزود: واکنش‌های فیزیولوژیکی مانند بی‌خوابی و واکنش‌های شناختی مانند فریز شدن (به معنای ناتوانی در واکنش نشان دادن)‌ است.

معتضدیان ابراز کرد: این علائم، واکنش‌های طبیعی یک مغز سالم به یک رویداد غیرطبیعی هستند. این بدان معناست که این واکنش‌ها، نشان‌دهنده یک اختلال روانی نیستند، بلکه پاسخ‌های سازگارانه بدن به یک موقعیت تهدیدآمیز هستند.

این روانپزشک با اشاره به اهمیت کمک‌های اولیه روانشناختی در مواجهه با تروما متذکر شد: این کمک‌ها به عنوان یک سری اقدامات اولیه برای حمایت از فرد آسیب‌دیده تعریف می‌شوند.

وی تصریح کرد: این کمک‌ها را با کمک‌های اولیه جسمانی مقایسه می‌کند که در صورت آسیب جسمی ارائه می‌شوند. مراحل کلیدی در کمک‌های اولیه روانشناختی عبارتند از حفظ ایمنی و اطمینان از امن بودن محیط برای فرد؛ حفظ آرامش و کمک به فرد برای آرام کردن خود است.

معتضدیان تصریح کرد: این شامل تکنیک‌هایی مانند تنظیم تنفس و ریلکس کردن عضلات است. این اقدامات به مغز سیگنال می‌دهند که اوضاع تحت کنترل است.

وی ادامه داد: حفظ ارتباط با دیگران و حضور در جمع به فرد کمک می‌کند تا احساس تنهایی نکند و از حمایت اجتماعی بهره‌مند شود؛ضمن اینکه افزایش احساس کارآمدی مهم بوده و تشویق فرد به انجام کارهایی که قابل اندازه‌گیری و دست‌یافتنی هستند بسیار موثر است.

معتضدیان یاداور شد: این کارها می‌توانند شامل مرتب کردن کابینت، اتو کردن لباس‌ها یا بردن ماشین به کارواش باشند. این فعالیت‌ها به فرد کمک می‌کنند تا احساس کنترل بر اوضاع را بازیابد و به مغز سیگنال می‌دهند که شرایط هنوز تحت کنترل است

این روانپزشک اضافه کرد: حدود 50 تا 60 درصد از افراد، علائم ناشی از استرس حاد را در عرض یک ماه برطرف می‌کنند. با این حال، اگر علائم پس از یک ماه همچنان باقی بمانند، مراجعه به متخصص ضروری است.

استفاده زودهنگام و نامناسب از داروها

این روانپزشک ابراز کرد: برخی افراد به محض مواجهه با علائم تروما، به دنبال استفاده از داروها یا مواد مخدر برای تسکین علائم خود هستند. این رویکرد می‌تواند مشکل را تشدید کند.

به گفته معتضدیان برخی افراد، حتی زمانی که به دارو نیاز دارند، در برابر مصرف دارو مقاومت می‌کنند. این مقاومت می‌تواند به دلیل ترس از عوارض جانبی، انگ اجتماعی یا باورهای شخصی باشد.

وی تاکید کرد: ایجاد یک رویکرد متعادل و مناسب برای هر فرد، با توجه به نیازهای او، ضروری است. این رویکرد ممکن است شامل استفاده از دارو، روان‌درمانی یا ترکیبی از هر دو باشد.

منبع خبرگزاری فارس